Wie door het centrum van Susteren loopt, ziet een rustig Limburgs stadje met een opvallend oude kerk in het midden. Die kerk is geen toeval. Zij herinnert aan het klooster en later het stift waaruit Susteren is ontstaan. In dit artikel lees je in vogelvlucht hoe de plaats zich ontwikkelde, van religieus centrum in de vroege middeleeuwen tot een kern binnen de gemeente Echt-Susteren.
Een klooster aan de Roode Beek
Het verhaal begint in het begin van de achtste eeuw. Rond 714 schonken Pepijn van Herstal en zijn vrouw Plectrudis grond in Suestra, zoals Susteren toen heette, aan de missionaris Willibrord. Daar werd een klooster gesticht, op een gunstige plek aan de Roode Beek en niet ver van de Maas.
In de loop van de tijd veranderde het karakter van het klooster. Het werd een gemeenschap van vrouwen, en later een zogeheten stift: een instelling voor adellijke vrouwen die samen leefden en baden, maar minder strenge regels volgden dan nonnen in een gesloten klooster.
Koning Zwentibold en de heilige Amelberga
Rond het jaar 900 kreeg het stift een koninklijke band. Zwentibold, koning van Lotharingen, begunstigde Susteren en volgens de overlevering werden zijn dochters er abdis. Na zijn dood in 900 zou hij ook in Susteren begraven zijn. Dat gaf het stift aanzien en trok bezoekers aan.
Een tweede trekpleister was de verering van de heilige Amelberga. Haar naam leeft voort in de Amelbergakerk, een romaanse kerk die grotendeels uit de elfde eeuw stamt. Het gebouw geldt als een van de oudste en best bewaarde romaanse kerken van Nederland en is later tot basiliek verheven. Als je wilt begrijpen waarom Susteren ooit belangrijk was, is deze kerk de beste plek om te beginnen.
Van stiftsdorp naar stadje
Rond het stift groeide een nederzetting van boeren, ambachtslieden en handelaren. In 1276 kreeg Susteren stadsrechten. Dat betekende onder meer dat er markt mocht worden gehouden en dat de inwoners een eigen bestuur en rechtspraak kregen. Groot werd het stadje nooit, maar het had wel een duidelijke regionale functie.
In de eeuwen daarna wisselde Susteren regelmatig van heerser. Het lag in een grensgebied waar Gelre, Spanje, Oostenrijk en Duitse vorstendommen elkaar afwisselden. Oorlogen, plunderingen en epidemieën lieten hun sporen na, maar het stift bleef al die tijd het hart van de plaats.
Het einde van het stift
Aan het eind van de achttiende eeuw kwam er een abrupte breuk. Na de inval van de Franse revolutionaire legers werden kerkelijke instellingen opgeheven en hun bezittingen verkocht. Ook het stift van Susteren verdween zo na ruim duizend jaar. De kerk bleef bestaan en kreeg een nieuwe rol als parochiekerk.
Na de Franse tijd werd Susteren onderdeel van het Verenigd Koninkrijk der Nederlanden. Na de afscheiding van België en de definitieve grensregeling van 1839 hoorde het vast bij Nederlands Limburg.
De moderne tijd en Echt-Susteren
In de negentiende en twintigste eeuw veranderde Susteren geleidelijk. De komst van de spoorlijn tussen Maastricht en Venlo en later de snelweg A2 maakten het stadje beter bereikbaar. Er kwamen nieuwe woonwijken en bedrijventerreinen bij, terwijl de historische kern rond de kerk herkenbaar bleef.
Bestuurlijk volgden enkele herindelingen. In 1982 werden onder meer Nieuwstadt en Roosteren bij de gemeente Susteren gevoegd, en op 1 januari 2003 fuseerde Susteren met Echt tot de gemeente Echt-Susteren. Wie wil volgen wat er vandaag in de plaats gebeurt, vindt actueel nieuws uit Susteren en omgeving op lokaalnieuwssusteren, als aanvulling op de historische achtergrond in dit artikel.
Sporen van het verleden bekijken
Als je zelf op zoek wilt naar die geschiedenis, hoef je niet ver te lopen. Een paar aandachtspunten:
- De Amelbergabasiliek met haar romaanse bouw
- Het stratenpatroon van de oude kern rond de kerk
- De ligging aan de Roode Beek, waar het allemaal begon
- De omliggende kerkdorpen die later bij de gemeente kwamen