Wie door het Dwingelderveld wandelt, ziet heide, vennen en bosranden zover het oog reikt. Toch is het vaak een ander beeld dat bijblijft: een herder met zijn honden en een kudde Drentse heideschapen die langzaam over de paarse vlakte trekt. Die schapen zijn er niet voor de sier. Ze houden de heide open door jonge boompjes, grassen en opschot weg te grazen. Zonder hen zou het landschap langzaam dichtgroeien.
In dit artikel lees je hoe je de kudde het beste kunt opzoeken, in welk seizoen je het meest beleeft en hoe je je gedraagt als je de schapen onderweg tegenkomt. Zo wordt je wandeling prettig voor jou én voor de dieren en de herder.
Het Drentse heideschaap
Het Drentse heideschaap is een van de oudste schapenrassen van West-Europa. Het is klein, sober en goed bestand tegen het schrale voedsel op de heide. Je herkent het aan de lange, wat ruige vacht en de vaak gekrulde hoorns bij de rammen. Opvallend is ook de kleurvariatie: naast witte dieren lopen er grijze, bruine en zwarte schapen in de kudde.
Eeuwenlang speelden deze schapen een vaste rol in het Drentse boerenleven. Ze graasden overdag op de heide en brachten ‘s nachts mest naar de schaapskooi, waarmee de akkers werden bemest. Tegenwoordig is hun taak vooral natuurbeheer, maar het ritme van uittrekken en terugkeren is grotendeels hetzelfde gebleven.
Wanneer je de kudde het beste ziet
Elk seizoen heeft zijn eigen charme. In het voorjaar worden de lammetjes geboren, en een kudde met jonge dieren die achter hun moeders aan huppelen is een gezicht dat veel wandelaars bewust komen opzoeken. In de nazomer, rond augustus, staat de heide in bloei en trekt de kudde door een paarse zee. Dat is ook de drukste periode, dus ga liever vroeg op pad.
In de herfst en winter is het rustiger op de paden. Het licht is lager, de nevel hangt soms nog lang boven de vennen en je hebt de heide vaak bijna voor jezelf. De kudde graast dan nog steeds, al kan de route per dag en per weersomstandigheid verschillen.
Wat het tijdstip betreft: de schapen gaan meestal in de loop van de ochtend naar buiten en keren aan het eind van de middag terug naar de kooi. Rond die momenten heb je de grootste kans om de kudde van dichtbij te zien bewegen.
Je wandeling voorbereiden
Omdat de herder elke dag een ander deel van de heide kan kiezen, is er geen garantie dat je de kudde op een vaste plek aantreft. Kies daarom een route die langs open heidevelden loopt en neem de tijd. Een verrekijker helpt om de kudde in de verte te spotten, zodat je je wandeling kunt bijsturen.
Voor lokale berichten over evenementen in de omgeving, zoals lammetjesdagen of activiteiten rond de heide, en voor de weersverwachting van de komende dagen kun je terecht op https://dwingelooonline.nl. Handig om even te kijken voordat je vertrekt, zeker als je met kinderen gaat en je de wandeling rond een droge dag wilt plannen.
Draag stevige schoenen: sommige paden zijn zanderig, andere kunnen na regen drassig zijn. Het Dwingelderveld is een van de grootste natte heidegebieden van West-Europa, en dat merk je aan je voeten.
Etiquette bij de kudde
Een kudde op de heide is geen kinderboerderij. De herder werkt, de honden werken, en de schapen moeten in alle rust kunnen grazen. Met een paar eenvoudige afspraken voorkom je onrust.
- Houd je hond kort aangelijnd en blijf op afstand van de kudde.
- Loop nooit tussen de herder, de honden en de schapen door.
- Voer de dieren niet en raak lammetjes niet aan.
- Wacht rustig als de kudde een pad oversteekt.
- Wil je iets vragen, wacht dan tot de herder er zelf tijd voor heeft.
Meer dan alleen schapen
Terwijl je de kudde zoekt, valt er onderweg genoeg te zien. Op de heide hoor je in het voorjaar de veldleeuwerik zingen en bij de vennen zie je soms libellen en waadvogels. Let ook op de verschillende soorten heide: de lagere dopheide groeit op de nattere plekken, de struikheide op de drogere zandgronden.
Wie goed kijkt, ziet ook het effect van de begrazing. Waar de schapen geweest zijn, blijft de heide laag en open. Op plekken waar ze minder komen, schieten berkjes en dennen sneller op. Zo zie je het beheer van het gebied letterlijk aan het landschap.
Rustig afronden
Een wandeling langs de schaapskudde vraagt vooral om geduld. Je kunt niet afdwingen dat de kudde precies op jouw pad verschijnt, maar juist dat maakt het moment bijzonder als het wel gebeurt. Neem de tijd, blijf op afstand en geniet van het eeuwenoude ritme van herder, honden en schapen op de Drentse heide. Grote kans dat je daarna nog eens terugkomt, in een ander seizoen.
